Walter van Hulst

 

Walter van Hulst studeerde bedrijfskunde. Schrijft al meer dan 25 jaar over zeer uiteenlopende onderwerpen, reisde veel, is auteur van diverse boeken en combineert
het maken van verhalen met eind- en hoofdredactie.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Hoofdredactioneel Slow Management 46

 

Het pad naar Voldoening

 

Wat hebben Istanbul, Budapest en Moskou met elkaar gemeen? Inderdaad, in elk van die drie hoofdsteden zetelt een tamelijk autocratische leider. Maar er zijn ook andere overeenkomsten. Afgelopen zomer werd in Istanbul een burgemeester van de oppositie verkozen. Hetzelfde gebeurde onlangs in Budapest. En in Moskou sleepten kandidaten van de oppositie recentelijk bijna de helft van de zetels in de wacht in het lokale parlement. Een wederopstanding van de democratische krachten?

 

Zo is de geschiedenis een aaneenschakeling van bewegingen naar de ene kant, en dan weer naar de andere kant. De bekende slinger. Panta rhei zegt de oud-Griekse wijsheid, alles is in beweging. Je kunt niet twee keer in dezelfde rivier stappen. Enerzijds stroomt door die rivier continu nieuw water, maar toch blijft de rivier dezelfde. Het illustreert de eeuwige maar constante verandering,

en tegelijkertijd de eenheid der tegendelen.

 

In 1989 valt de Berlijnse Muur, en daarmee ook het communisme. Het kapitalisme, dat in de jaren ervoor al in de vorm van het neoliberalisme onder aanvoering van Ronald Reagan en Margaret Thatcher aan een wereldwijde opmars was begonnen, zegeviert. Lang leve de vrije markt. Bart Tromp, op dat moment de ideoloog van de PvdA, waarschuwt zijn partij: niet meedrijven op de vloedgolf van marktdenken. Nee, snel een helder vergezicht schilderen om te voorkomen dat links onder de voet wordt gelopen. De Fransman Michel Albert stelt dat er een strijd zal ontstaan tussen twee vormen van kapitalisme: een harde Angelsaksische variant en een zachtere, meer

sociale Rijnlandse tegenhanger. Capitalisme contre capitalisme. De rest is historie.

 

De laatste jaren borrelt het ongenoegen over het ongebreidelde marktdenken op. Op steeds meer plaatsen en steeds nadrukkelijker en heftiger. In 2011, op het dieptepunt van de financiële crisis, bezette de protestbeweging Occcupy een deel van Wall Street en verspreidt zich als een olievlek over de hele wereld. We zijn het al bijna weer vergeten.

 

Vervolgens maakte de Franse econoom Thomas Piketty furore met zijn boek Kapitaal in de 21e eeuw, een aanklacht tegen de almaar groter wordende economische ongelijkheid. Onlangs is zijn tweede boek verschenen, onder de titel Kapitaal en Ideologie. Ongelijkheid is ‘politiek en

ideologisch’, schrijft hij, een keuze dus.

 

Een paar weken geleden was de Amerikaanse auteur Anand Giridharadas te gast in de Tweede Kamer voor een debat. Winners Take All; The Elite Charade of Changing the World heet zijn boek dat vorig jaar op de markt kwam. Mooi, dat woord Charade, poppenkast of schijnvertoning. De Nederlandse titel, Waarom de superrijken de wereld niet zullen veranderen, klinkt beduidend minder scherp.

De rijken en machtigen sponsoren goede doelen en culturele instellingen, en doen veel aan liefdadigheid. Ze benadrukken vaak dat ze een positieve bijdrage willen leveren aan de wereld, maar kijken zelden naar hoe ze zelf minder schade aan zouden kunnen richten, betoogt Giridharadas, na zijn studie een tijdje medewerker bij McKinsey maar toch journalist en schrijver geworden. Waarom zouden onze grootste mondiale problemen moeten worden opgelost door superrijken, vraagt hij zich af, in plaats van door onze democratisch gekozen instituties - die door diezelfde superrijken worden uitgehold via belastingontduiking en lobby’s? Laten we ons niet afhankelijk maken van giften van die steenrijke elite, maar meer gelijkheid en eerlijkheid eisen van het bedrijfsleven en de politiek, luidt zijn boodschap.

 

En zie, opeens komen 181 grote Amerikaanse bedrijven, verzameld in de invloedrijke zakenclub Business Roundtable, met een verrassende verklaring. Niet de winst voor de aandeelhouders staat voorop, maar evenzeer de belangen van klanten, werknemers, leveranciers en gemeenschappen.

 

Het zijn vreemde tijden, met veel zorgwekkende ontwikkelingen op politiek, cultureel, maatschappelijk en ecologisch gebied. Maar toch gaat er blijkbaar ook ongekend veel goed, stelt Joris Luyendijk vast. Jawel, diezelfde die zo’n ontluisterend beeld schetste over het wereldje van de bankiers in Londen. In zijn nieuwste werk Hoop laat hij 100 wetenschappers, ondernemers en kunstenaars vertellen waarom en hoe ze toch hoopvol zijn. Iets soortgelijks, eveneens onder de titel Hoop deed de Vlaamse schrijver Leo Bormans enkele jaren geleden. Bormans refereert aan de bekende psychiater Viktor Frankl, overlever van de Holocaust. Die schreef dat de laatste vrijheid die men van de mens kan wegnemen de manier is waarop hij tegenover de omstandigheden staat. ‘Dat is de kern van hoop,’ stelt Bormans. ‘Echte hoop schept geen valse verwachtingen, maar is de bron voor positieve emoties. Het laat ons nieuwe mogelijkheden zien en maakt passieve mensen weer actief. Hoop heeft een gezonde invloed op onze mentale gezondheid. Hoop stimuleert verandering.’

 

Tijdens het schrijven van dit stuk valt Het oneindige spel op de mat, het nieuwe boek van Simon Sinek. U weet wel, die antropoloog en bestseller-auteur van Begin met het waarom,

van de woorden why en purpose. Hij laat zien dat ondernemen en werken wel een duidelijk begin hebben, maar geen echt einde: ze vormen een oneindig spel. Anders dan bij voetbal of schaken, met hun heldere spelregels en duidelijke einde, kun je nooit van een eindoverwinning spreken; telkens vind je nieuwe uitdagingen op je pad. De beste leiders spelen instinctief volgens de regels van het oneindige spel, betoogt Sinek. Ze beseffen dat het niet gaat om de volgende kwartaalcijfers of de volgende verkiezingsuitslagen; het gaat om de volgende generatie.

 

Die instelling – niet alles willen beheersen, plannen en controleren maar ruimte laten voor het onzekere en voor het nieuwe – zouden we ook voor het leven moeten kiezen, vindt Sinek. In feite kunnen we kiezen uit twee wegen, lezen we in een soort gedicht als voorwoord: het pad naar ‘Overwinning’ of het pad naar ‘Voldoening’. In het eerste geval winnen we, en gaat iedereen naar huis. Het pad naar ‘Voldoening’ is lang en bochtig. ‘En als ons leven ten einde loopt, dan zullen degenen die met ons mee het pad naar Voldoening volgden, zonder ons verdergaan, en anderen inspireren met hen mee te gaan.’

 

Walter van Hulst

Hoofdredacteur Slow Management

 

 

 

 

© 2019 Stichting De Snuffelmuis    |    Creative realisatie ArjenSnijder.Design    |    Powered by Muse